Jan Kasprowicz (ur. się 12 grudnia 1860 r. we wsi Szymborze (obecnie dzielnica Inowrocławia), jako pierwsze z czternaściorga dzieci Piotra i Józefy z Kloftów Kasprowiczów.

W domu panowała bieda, rodzice szukali dorywczych prac u zamożniejszych gospodarzy. Legenda głosi, iż − podobnie jak Adam Mickiewicz − kilkuletni chłopiec doznał cudownego uleczenia ze śmiertelnej choroby, a wszystko to dzięki głębokiej religijności jego matki oraz łasce świętej płynącej z obrazu świętego Walentego. Z dzieciństwem Kasprowicza związane są również inne pogłoski. Podobno, kiedy kilkuletni Jan po raz pierwszy usłyszał dźwięk kościelnych organów, pozostał odtąd pod tak wielkim ich urokiem, że zdarzenie to zaważyło nie tylko na jego przyszłej twórczości poetyckiej, ale również na wrażliwości i sposobie postrzegania świata. Inne źródła mówią o szczególnym doznaniu podczas wsłuchiwania się w grę wiejskiej piszczałki nad stawem, która zawładnęła sercem przyszłego poety. W późniejszych Hymnach wróci jeszcze ten pełen mistycyzmu obraz.
Przyszły poeta okazał się pojętnym uczniem miejscowej szkoły. Za radą nauczyciela rodzice postanowili oddać syna do pruskiego gimnazjum w Inowrocławiu, nie mieli jednak środków na wynajęcie w mieście stancji dla syna. Kasprowicz musiał więc pokonywać codziennie kilka kilometrów w drodze do szkoły. Nie należał do najwybitniejszych uczniów, koledzy często drwili z jego biedy i braku obycia.
Gdy Kasprowicz był w przedostatniej klasie konflikt z niemieckim nauczycielem zmusił go do opuszczenia gimnazjum w Inowrocławiu, skąd przeniósł się do szkoły w Poznaniu. Był to pierwszy z całej serii konfliktów patriotycznie nastawionego Kasprowicza z niemiecką kadrą nauczycielską - szkołę zmieniał kilkakrotnie.
Maturę uzyskał jako 24-letni mężczyzna. Przez pół roku studiował w Lipsku literaturę i filozofię, jednak z powodów materialnych musiał przenieść się do Wrocławia. Studia ukończył dzięki pomocy Józefa Kościelskiego, ziemianina i poety mieszkającego niedaleko Inowrocławia. Sumy te wystarczały na zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb. Jeszcze podczas studiów Kasprowicz ożenił się z kilka lat od siebie starszą Teodozją Szymańską, jednak małżeństwo to zakończyło się szybko rozwodem.
W 1886 r. nawiązał współpracę z krajowymi czasopismami, na łamach których uprawiał publicystykę i krytykę literacką. W tym okresie związał się też z „ikaryjczykami" - grupą niemieckich socjalistów. W 1887 r. na ślad grupy wpadła policja, Kasprowicz został skazany na pół roku więzienia. Po odbyciu kary jeden z galicyjskich działaczy ludowych i wydawca, Bolesław Wysłouch, zaproponował mu przeniesienie się do Lwowa, gdzie miał objąć stanowisko redaktora w „Kurierze Lwowskim". Poeta przyjął tę propozycję.
W 1888 r. wydana została we Lwowie pierwsza książka Kasprowicza – „Poezje". Były to wiersze zaangażowane społecznie stylem przypominające twórczość Konopnickiej i Lenartowicza. Styl kolejnych tomików: „Anima lachrymans", „Miłość", „Krzak dzikiej róży" - pokazywał fascynację poety symbolizmem.
W 1888 r. powstał cykl sonetów „Z chałupy", a w latach 1899-1901 „Hymny".


W roku 1893 Kasprowicz ożenił się z Jadwigą Gąsowską, z którą miał dwie córki, Annę i Janinę. Rok 1899 przyniósł wydarzenie, które na zawsze zmąciło spokój poety. W domu Kasprowiczów pojawił się Stanisław Przybyszewski, sąsiad Kasprowicza z czasów pobytu na Kujawach. Jadwiga zakochała się w gościu i zostawiła dla niego męża i dzieci.
Kasprowicz w tym czasie pracował w „Słowie Polskim", jednak praca dziennikarska zaczęła go męczyć. Wyczekiwana zmiana przyszła w 1904 r., kiedy poeta doktoryzował się na Uniwersytecie Lwowskim, a cztery lata później objął katedrę literatury porównawczej, która utworzona została specjalnie dla niego w związku z jego wieloletnią działalnością przekładową. Kasprowicz tłumaczył m.in. tragedie Ajschylosa, Eurypidesa, dramaty Marlowe'a, Szekspira, dzieła Goethego, Shelleya oraz pisarzy mu współczesnych: Maeterlincka, Rimbauda. W latach 1921-1922 Kasprowicz był rektorem lwowskiej uczelni.
Po raz trzeci ożenił się w 1911 r. z poznaną we Włoszech Marią Bunin, córką carskiego generała. To małżeństwo okazało się bardzo szczęśliwe, żona wspierała poetę, była jego sekretarką. W czasie wojny i w okresie odzyskiwania przez Polskę niepodległości Kasprowicz, zwolennik państw koalicji, angażował się w działalność narodową, uczestniczył m.in. w 1920 r. w agitacji na rzecz przyłączenia do Polski Warmii i Mazur.


W 1923 r. Kasprowiczowie na stałe zamieszkali w Zakopanem, w wilii „Harenda". Zdrowie poety pogarszało się jednak z roku na rok. Jan Kasprowicz zmarł 1 sierpnia 1926 r. w Zakopanym. Pochowany został w grobowcu obok „Harendy", którą z inicjatywy Marii Kasprowiczowej w 1950 r. przekształcono w muzeum poety. Inowrocławianie postawili trzy pomniki Janowi Kasprowiczowi. Pierwszy, zbudowany w 1930 został zniszczony w 1939 roku, replika została ustawiona w 1966 roku na skwerze przy ul. Solankowej. Przed szkołą, do której Kasprowicz uczęszczał, stoi jego pomnik jako gimnazjalisty odsłonięty w 1978 roku, dziś I Liceum Ogólnokształcące im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu.
W Inowrocławiu jest też Muzeum Miejskie im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu oraz jedna z ulic nosi taka nazwę.


Twórczość Jana Kasprowicza:
• Z chałupy (1887)
• Poezje (1889)
• Chrystus (1890)
• Z chłopskiego zagonu (1891)
• Świat się kończy (1891)
• Anima lachrymans i inne nowe poezje (1894)
• Miłość (1895)
• Krzak dzikiej róży w Ciemnych Smreczynach (1898)
• Ginącemu światu (1901)
• Salve Regina (1902)
• Ballada o słoneczniku (1908)
• Chwile (1911)
• Księga ubogich (1916)
• Hymny (1921)
• O bohaterskim koniu i walącym się domu (1930)
• Sita
• Dies irae
• Cisza wieczorna
Jako samouk opanował klasyczną łacinę i grekę oraz francuski i angielski. Tłumaczenia literatury:
• greckiej (Ajschylos, Eurypides),
• angielskiej (Szekspir, Marlowe, Byron (Wędrówki Childe Harolda, 1895), Shelley (Epipsychidion,1888), Keats, Tagore, Swinburne, Coleridge (Pieśń o starym żeglarzu), Wilde i in.); antologia Poeci angielscy (1907); Faust Christophera Marlowe'a, Księżniczka Kasia Williama Butlera Yeatsa,
• niemieckiej (Goethe, Schiller),
• francuskiej (Vauvenargues, Bertrand, Rimbaud, Maeterlinck),
• włoskiej (d'Annunzio),
• norweskiej (Ibsen),
•holenderskiej(Heijermans)             
                                                                                                                       

 
Rodzicami poety byli Piotr Kasprowicz (ur. 01.08.1832 roku w Inowrocławiu, zm. 15.02.1893 roku w Szymborzu) oraz Józefa z Kloftów (ur. 09.03.1837 roku w Szymborzu, zm. 31.12.1914 roku tamże). Ród Kasprowiczów jest od wieków na Kujawach. Była to rodzina niegdyś zamożna. W jej posiadaniu znajdowała się ziemia nieopodal starego kościoła INMP.  Dziadkami Jana Kasprowicza ze strony ojca byli Franciszek Kasprowicz (ur. 15.03.1786 roku, zm. 18.10.1842) oraz Jadwiga z Kopciów (zm. 17.11.1835). Prócz Piotra małżeństwo miało jeszcze siedmioro dzieci, tj. Antoniego, Konstancję, Wojciecha, Jana, Stanisława, Barbarę i Józefę.

Dziadkami poety ze strony matki byli Jan Klofta (1799) i Anna z Malinowskich (1811). Prócz Józefy małżonkowie mieli jeszcze trójkę dzieci, tj. Franciszka, Mariannę (zamężną Perlińską), Stefana oraz Łukasza.
Pradziadkami Jana Kasprowicza ze strony matki byli Maciej Klofta i Franciszka z Konieczków oraz Wojciech Malinowski i Rozalia z Molendów.

 

Przodkowie matki, Kloftowie, sądząc z brzmienia nazwiska, pochodzić musieli z niemieckiej przed wiekami kolonizacji. Słynęli z zawadiactwa i hulatyki. Istnieje pogłoska, że brat Józefy zabił szwagra w sporze o miedzę graniczną, natomiast inny z braci brał udział w powstaniu 1863 pod Mirosławskiem.

 
Do rodzeństwa kujawskiego poety zaliczyć możemy:

- Franciszkę (1869-1925) - żonę Pawła Antczaka (1861)
- Annę (1870-1947) - żonę Mikołaja Rolirada (1869)
- Antoniego (1873-1878)
- Heliodora (1874-1875)
- Józefa (ur. 27.11.1875 roku w Szymborzu, zm. ok. 1937 roku w Inowrocławiu) - urzędnika kolejowego
- Stanisława (1878-1879)
- Władysława (1880-1903)
- Mariannę (ur. 02.06.1887 w Szymborzu, zm. 09.02.1962 w Bydgoszczy)
- Franciszka (zm. w 1883 roku)

 

Od paru lat rokrocznie organizowane są spotkania rodziny poety w miejscowym Muzeum Jego imienia. Wejściówkę otrzyma każdy, kto potwierdzi pokrewieństwo z Janem Kasprowiczem. O wejściówkę stara się genealog Kamil Jankowski, jako krewniak z rodziny Kopciów.

 

Wpis z księgi parafialnej św. Mikołaja w Inowrocławiu: ur. 12.12.1860 roku Jan Kasprowicz, Szymborze

 

 




Szymborze jest miejscem gdzie 12 grudnia 1860 roku przyszedł na świat najwybitniejszy poeta Kujaw - Jan Kasprowicz. Dom, w którym urodził się poeta co prawda nie istnieje. Spalił się w 1916 roku ale w 1919 zbudowano nowy budynek dla Anny Roliradowej (siostra poety). Obecnie mieści się tam Oddział - "Dom Rodzinny Jana Kasprowicza" ze zbiorem pamiątek po rodzinie poety. Dom jest własnością Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu. Budynek wpisany jest do rejestru zabytków.

 

 

 

 

 

 

 

 

Jan Kasprowicz z żoną Marią w swojej bibliotece w willi Harenda

 

 

 

 

 

 

 

 

Józefa z Kloftów Kasprowiczowa (1837 - 1914)


"Inowrocław - dzieje, zabytki, okolice, legendy" Janina Sikorska

A w niej ciekawie opisane Szymborze (pozwólcie, że znów wspomnę o Janie Kasprowiczu), cytuje:

... " Szymborze jest miejscem urodzenia najwybitniejszego poety Kujaw Jana Kasprowicza (1860-1926). Dom, w którym urodził się poeta nie istnieje, spalił się w 1916 roku. W 1919 roku zbudowano nowy budynek dla Anny Roliradowej (siostry J. Kasprowicza) przy ul. Wielkopolskiej 11. W domu tym będącym obecnie własnością muzeum m. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu mieści się Oddział "Dom Rodzinny Jana Kasprowicza". Budynek wpisany jest do rejestru zabytków.
Do miana domów rodzinnych Jana Kasprowicza pretendować mogą dwa budynki usytuowane przy ul. Wielkopolskiej ( nr 9 i 11). Oba wybudowane zostały po śmierci rodziców Kasprowicza dla sióstr poety na gruntach należących do Kasprowiczów (po Kloftach) przy finansowym wsparciu J. Kasprowicza, który w ten sposób chciał spłacić swój dług moralny wobec rodziny utrzymującej go podczas długiego okresu nauki.
Pierwszy dom należał do Franciszki (Francki) Antczakowej, drugi do Anny Roliradowej.
Przyjeżdżając do Szymborza ( w 1910 roku, 1921 roku i dwukrotnie w styczniu i czerwcu1923 roku) Kasprowicz zatrzymywał się w domu Antczaków ( ul. Wielkopolska 9). Nigdy nie mieszkał u Roliradów ( Wielkopolska 11). Jednak to Anna Roliradowa otwarła w swoim domu w 1927 roku tzw. Izbę Kasprowiczowską, do której założenia przyczyniło się walne Akademickie Koło Kujawian przy Uniwersytecie Adama Mickiewicza w Poznaniu, wmurowaniem pamiątkowej tablicy błędnie informującej, iż "tu urodził się Jan Kasprowicz" ".... - należy to tłumaczyć, że urodził się nie w tym domu Roliradów, tylko tu "na tej ziemi"

..." Oba domy wybudowano na działce należącej w XIX wieku do rodu Kloftów, z którego wywodzi się matka Jana Kasprowicza. Ziemia Kloftów u schyłku XIX wieku została rozdzielna pomiędzy spadkobierców. Otrzymał jej część Piotr Kasprowicz, jako wiano małżeńskie żony. Po śmierci Piotra i Józefy Kasprowiczów ta część ziemi Kloftów należała się w równych częściach wszystkim spadkobiercą - także Janowi Kasprowiczowi, który zrezygnował z niej, wraz z żoną Marią i córkami Janiną i Anną, na rzecz sióstr zamieszkałych w Szymborzu.

..." Na południe od skrzyżowania ulic Wielkopolskiej i Mątewskiej w Szymborzu rozciąga się pole zwane " górkami". Ziemia ta kryje bogato wyposażone cmentarzysko ludności kultury przeworskiej z okresu lateńskiego i rzymskiego epoki żelaza (około przełomu er).
Cmentarzysko to było miejscem amatorskich wykopalisk Kasprowicza. Zebrał tu, znaną z opisów - bogatą kolekcję zabytków. Ocalało z niej tylko naczynie przekazane w latach 60-tych XX w. przez siostrzenicę poety Barbarę z Roliradów Świerczową Katedrze Archeologii UAM w Poznaniu."             

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Pomnik Jana Kasprowicza w Inowrocławiu